Nederland: wordt wakker

Waar de verkiezingen van 15 mei 2002 symbool stonden voor "confrontatie" met het verleden (met dank aan Pim Fortuyn), worden die van 2003 ongetwijfeld die van de "manipulatie".

Als regelmatig verblijvende Vlaming in Den Haag heb ik met stijgende verbazing kennis genomen hoe de media volledig buiten hun rol vallen tijdens deze verkiezingen. Entertainment heeft duidelijk plaats gemaakt voor informeren en duiden van lijsttrekkers en hun programma. Niettegenstaande de politici bij het begin van de campagne van de daken schreeuwden dat het deze keer geen "show" mocht worden is zelden in Europa een staaltje vertoont van oppervlakkigheid, manipulatie en misleiding als nu. Het lijkt wel of men helemaal het "noorden" is kwijtgeraakt want er is slechts één issue wat iedereen in de ban houdt, nl. de peilingen.

Dat commerciële zenders een "vlotte" manier van presenteren prefereren boven saaie inhoudelijke discussies over programma's en prioriteiten valt te begrijpen. Maar dat de openbare omroep en hun zendgemachtigden volledig uit hun rol zouden vallen durfde niemand te vermoeden.

Waar de kwaliteitskranten nog enige moeite doen om diepgang en duiding te brengen, zijn voor de meeste tv-presentatoren de peilingen tot de heilige moeder van alle informatiebronnen verheven en wordt de Nederlandse kijker dan ook bijna een schuldcomplex aangepraat als hij de voorspellingen dreigt te verstoren met een ander kiesgedrag... je moet vandaag als Nederlandse burger nog heel veel moed hebben om te bekennen dat je niet voor het CDA of PVDA gaat stemmen...

Er zijn dan ook 3 belangrijke spelers die volledig uit hun rol vallen, nl. de openbare omroep en hun zendgemachtigden, de journalisten en de politici.

De openbare omroep wordt gefinancierd door de belastingsbetaler om deze vrije, onafhankelijke en objectieve informatie te verschaffen. Wie kiest om voor zo'n omroep te werken dient voorrang te geven aan een deonthologische benadering van onderwerpen waarbij iedere zwijm van partijdigheid wordt geweerd en waar professionaliteit voorrang krijgt.

Het is dan ook onbegrijpelijk dat dergelijke instellingen aan de verleiding niet kunnen weerstaan om een trend van de commerciële zenders op te pikken en zich volledig te schikken aan hun wetmatigheden, nl. het brengen van brood & spelen... of hoe anders kan je anders verklaren dat men dag in dag uit resultaten van peilingen brengt die op zijn minst twijfelachtig samengesteld worden... hoe kunnen in godsnaam 1.600 ondervraagden representatief zijn voor 16.000.000 Nederlanders?!!!
Maar ook de journalisten zelf zullen zich moeten bezinnen over de rol die ze spelen bij dergelijke vertoningen. Ook zij zullen zich moeten onderwerpen aan een gewetensonderzoek. In een overgemediatiseerde wereld dragen zij dan ook een verpletterende verantwoordelijkheid, soms meer nog dan politici, omdat zij het zijn die vaak de (politieke) agenda bepalen door hun berichtgeving.

Op dat vlak kan men wat leren van Vlaanderen, waar journalisten jarenlang de migrantenproblematiek hebben genegeerd omdat een politieke linkse elite (inclusief de pers) beslist had een cordon sanitair te bouwen rond een partij die op een extreme manier aandacht vroeg voor de problemen van de bevolking. Het nalaten van iedere kritische beschouwing, het duiden van de problemen in een aantal wijken maar ook van de reële problemen van een aantal allochtonen heeft ervoor gezorgd dat de politiek helemaal insliep en het is pas door ene Aboe Jajhah dat het deksel van de ketel kwam met alle mogelijke gevolgen zoals de vrees dat extreem rechts nog meer aanhang zal krijgen.

Journalisten dienen een eigen rol te spelen en geen slippendragers te worden van hun politieke vriendjes. Het is hun plicht onbevangen te zijn van ieder vooroordeel en kritisch te zijn voor alle bewegingen, hoeveel sympathie men er ook voor heeft. Men moet over voldoende dossierkennis beschikken om gasten te ondervragen en het lef hebben hen te confronteren met tegenstellingen.

De tentoongespreide wereldvreemdheid is een beangstigende evolutie waarbij oppervlakkigheid en vorm voorrang krijgen op diepgang en objectiviteit. Er wordt een luiheid gedemonstreerd zonder voorgaande. Is er één journalist die de politici gevraagd heeft hoe ze denken de veroudering van de bevolking op te vangen? Hoe men denkt over alternatieve energiebronnen? Over de problematiek van het onderwijs? Hoe men de problematiek van de wachtlijsten effectief gaat aanpakken, welke CONCRETE plannen men heeft behalve gegoochel met cijfers en statistieken? Welke rol Nederland wil gaan spelen in een "Verenigd Europa". Hoe men wil proberen de grote diversiviteit van volken vreedzaam te laten samen-leven. Dit zijn toch wel thema's die echt belangrijk zijn voor allochtone en autochtone burgers?

Of volstaat het om te regeren dat men tijdens de campagne met een cameraploeg een koffietje te gaan drinken een Haags koffiehuis en te vragen: "Maurice, hoe zijn de peilingen nu"?

Dat die peilingen dan ook nog geen enkele wetenschappelijke basis hebben, geen enkele kritische bevraging ondergaan, doet de zweem van partijdigheid toenemen... waarom gaat Nederland nog stemmen? Alles is toch al beslist?

Maar ook de politiek kan bij dergelijke ontwikkeling niet achterblijven. Er moet niet alleen dringend een gedragscode komen rond de aanwezigheid in een aantal verkiezings"shows" maar ook dient de burger beschermt door een wetgevend initiatief dat iedere vorm van manipulatie voorkomt, door bv. het verbieden van het publiceren van peilingen in de aanloop van de verkiezingen.

Dergelijke wet is reeds van toepassing in vele Europese landen en beschermd de burger van een op drift geslagen pers die blijkbaar geen onderscheid meer maakt tussen informeren en manipuleren.

Het worden ongetwijfeld boeiende tijden voor wetenschappers en gedragspsychologen die gaan verklaren hoe het komt dat een partij die bijna van de kaart werd geveegd om 8 maand later er mogelijks zal in slagen om de grootste partij van het land te worden, enkel en alleen maar omdat de lijsttrekker een aardige kop heeft en gesteund werd door subjectieve peilingen.

Men mag maar hopen dat de Nederlandse kiezer naar het einde van de strijd toe de moed heeft om eens een partijprogramma of interview te lezen in een fatsoenlijke krant en op basis daarvan beslist wie nu eigenlijk bekwaam is om zijn welvarend land de juiste koers te laten varen om ook de volgende generaties welvaart en vrede te bezorgen!

Gepubliceerd in N.R.C. Handelsblad van 22 januari 2003.